MNK Sukiennice

Galeria sztuki polskiej XIX wieku mieści się w salach I piętra Sukiennic, w sercu Rynku Głównego Krakowa. Przestrzenie Sukiennic zostały oddane społeczności miasta po restauracji i przebudowie z lat 1877-1879.

To właśnie we wnętrzach Sukiennic w 1879 roku świętowano jubileusz 50-lecia pracy twórczej Józefa Ignacego Kraszewskiego. W trakcie uroczystości miał miejsce słynny gest malarza Henryka Siemiradzkiego, który podarował społeczeństwu swój obraz Pochodnie Nerona, jako zalążek świeżo powołanego Muzeum Narodowego.

Monumentale Pochodnie Nerona, wiszące na z osi galerii, ukazują scenę z dziejów prześladowań pierwszych chrześcijan. Dzieło zostało stworzone przez artystę w okresie, gdy Polska nie istniała na mapach. Ze względu na temat i przedstawioną na płótnie historię, obraz budził wśród publiczności silne wzruszenia. Tym większe, gdy stał się symbolicznym zalążkiem nowej kolekcji, do której równolegle dołączyło kilkadziesiąt płócien innych czynnych wówczas twórców, zainspirowanych przez Siemiradzkiego. Od tego momentu śledzimy historię Muzeum Narodowego – instytucji pozyskującej aktualnie powstającą sztukę i angażującej się na bieżąco
w tematy ważne w publicznej dyskusji.

Układ sal Galerii odpowiada okresom w sztuce XIX wieku, którym patronują, kolejno: Marceli Bacciarelli, Piotr Michałowski, Henryk Siemiradzki i Józef Chełmoński.

Sala Bacciarellego prezentuje malarstwo i rzeźbę doby Oświecenia, w nurtach późnego baroku, klasycyzmu
i sentymentalizmu. Pokazuje pluralizm stylistyczny środowiska artystów pracujących pod mecenatem króla Polski, Stanisława Augusta Poniatowskiego. Tematyka dzieł sztuki powstających na jego drodze, rozpięta była między portretem, alegorią i przedstawieniami wydarzeń historycznych, kluczowych dla historii Rzeczypospolitej.

Poznajemy je w ujęciu artystów takich jak: Marceli Bacciarelli, Józef Grassi, Jan Chrzciciel Lampi, Aleksander Orłowski, Jan Bogumił Plersch, Franciszek Smuglewicz, Jakub Tatarkiewicz.

Romantyzm w malarstwie był zjawiskiem obejmującym czas od schyłku XVII wieku do połowy XIX wieku. Tak jak w przypadku tych samych tendencji w całej Europie, nie ograniczał się do jednej estetyki, cechował się rozmaitością tematyczną i stylistyczną. Na ziemiach polskich nurt romantyczny osadzony był mocno
w dramatycznych wydarzeniach historycznych: upadku państwa, a następnie kolejnych, powstańczych próbach odzyskania niepodległości.

Artyści, których obrazy i rzeźby, które się tu znajdują, to m.in. Artur Grottger, Leon Kapliński, Piotr Michałowski, Henryk Rodakowski, Józef Simmler, Wojciech Korneli Stattler, Michał Stachowicz, Teodor Baltazar Stachowicz i Józef Suchodolski.

Somosierra pędzla Piotra Michałowskiego: scena bitwy na przełęczy górskiej, to obraz, niosący w sobie najważniejsze wątki epoki: walkę o wolność i ideały, samotne bohaterstwo, braterstwo broni i patriotyzm. Romantyczna nastrojowość w sztuce polskiej splata się z intensywnym doświadczeniem wojen napoleońskich, walk narodowo-wyzwoleńczych, powstań, w których uczestniczyły różne warstwy społeczne.

Akademie i salony artystyczne w 2. połowie XIX wieku skupiały artystów, tworzących sztukę wyjątkowo poruszającą wyobraźnię odbiorców. To właśnie w ich kręgu powstały monumentalne płótna: Pochodnie Nerona Henryka Siemiradzkiego czy Kościuszko pod Racławicami Jana Matejki. To czas, w którym o powodzeniu dzieła sztuki decydowała akademicka hierarchia tematów, wyróżniająca kolejno “historię” (sceny biblijne lub wydarzenia z dziejów narodu), portret, sceny rodzajowe, pejzaże i martwą naturę.

W Sali Siemiradzkiego znajdują się dzieła Tadeusza Ajdukiewicza, Kazimierza Alchimowicza, Feliksa Cichockiego-Nałęcza, Wojciecha Gersona, Hipolita Lipińskiego, Jana Matejki, Jacka Malczewskiego, Maksymiliana Antoniego Piotrowskiego, Witolda Piwnickiego, Piusa Welońskiego i innych.

Układ galerii sztuki polskiej XIX wieku sprzyja poznaniu twórczości kolejnych pokoleń artystów. Sąsiadujące ze sobą „Wernyhora” Jana Matejki i „Śmierć Ellenai” Jacka Malczewskiego, wskazują na bogactwo skojarzeń artystycznych i kulturowych towarzyszących odkrywanemu na nowo polskiemu malarstwu historycznemu, wykraczając nieco w przyszłość pod znakiem romantycznego symbolizmu końca wieku XIX.

Realizm, polski impresjonizm i początki symbolizmu to tematyka dzieł eksponowanych w Sali Chełmońskiego, ostatniej części wystawy w Sukiennicach. Poszczególne nurty uporządkowane zostały wokół wizualnych
i ideowych dominant, z których najmocniejszą jest Czwórka Józefa Chełmońskiego – monumentalny obraz znajdujący się na zamknięciu osi sali, przedstawiający jadący w stronę widzów, rozpędzony zaprzęg konny.

Tendencje realistyczne w sztuce polskiej XIX wieku rozwijały się w kręgu warszawskiej Szkoły Sztuk Pięknych
i Klasy Rysunkowej. Do tego środowiska należeli Rafał Radziewicz, Franciszek Kostrzewski, Wojciech Gerson, Henryk Pillati i Józef Szermentowski.

Malarstwo rodzajowe – współczesna malarzom codzienność z życia ziemiaństwa, mieszczan i chłopów – było postulowaną przez artystów sztuką na miarę czasu. Zainteresowanie ludem i jego obyczajowością przejawiało się w różnych odsłonach i podejściach: analitycznym, społecznym, poszukującym malowniczości i symboli.
Te różne podejścia reprezentują Józef Brandt, Aleksander Kotsis, Franciszek Kostrzewski, Witold Pruszkowski
i inni.

Portret w czasach rozwijających się tendencji realistycznych w sztuce, utracił cechy oficjalności, stając się intymnym, psychologicznym wizerunkiem portretowanej osoby, lub samej siebie, jak w Autoportrecie Anny Bilińskiej-Bohdanowicz.

W Sali Chełmońskiego zgromadzone zostały obrazy polskich pejzażystów, wykształconych w Monachium i Paryżu, kształtujących środowiska twórcze Krakowa i Warszawy. W ich malarstwie pojawiają się motywy animalistyczne, batalistyczne i orientalne, a kluczowe znaczenie osiąga technika malarska i kompozycja – skupienie na tych walorach obrazu wynika z śledzenia nowych nurtów zachodniej sztuki, włączania do języka twórczości osiągnięć impresjonizmu, secesji i symbolizmu. To w tym miejscu spotyka się twórczość braci Gierymskich, Jana Stanisławskiego, Józefa Pankiewicza, Władysława Podkowińskiego czy Leona Wyczółkowskiego.
Obrazy: Introdukcja i Natchnienie malarza Jacka Malczewskiego, a także sąsiadujący z nimi Szał Władysława Podkowińskiego, zapowiadają to, co ma wydarzyć się w sztuce kolejnego, XX stulecia: wątki symboliczne, ekspresja i dalsze poszukiwanie form wyrazu to tematy, o których opowiada wystawa XX+XXI w Gmachu Głównym MNK.