Szlak Stanisława Wyspiańskiego (PL)
Kraków Wyspiańskiego to kilka adresów, pod którymi mieszkał i tworzył, a także muzea i wnętrza sakralne, gdzie można oglądać jego dzieła. Szczególne miejsce na liście zajmują Bazylika św. Franciszka z Asyżu przy placu Wszystkich Świętych, wzgórze wawelskie i miejski teatr, w którym miały miejsce premiery jego dramatów. Muzeum Narodowe w Krakowie posiada największą i najcenniejszą kolekcję dzieł Stanisława Wyspiańskiego.
Dniem bezpłatnego wstępu na wystawy stałe w MNK jest wtorek.
Wyspiański był studentem krakowskiej Szkoły Sztuk Pięknych, uczniem Jana Matejki. Wspólnie z rówieśnikiem – Józefem Mehofferem, młodzi artyści pod kierunkiem profesora, pracowali przy polichromiach ścian i witrażach średniowiecznej fary Krakowa – kościoła pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny przy Rynku.
Wchodząc do Bazyliki Mariackiej trudno oderwać wzrok od monumentalnego ołtarza, stworzonego przez warsztat Wita Stwosza, tym razem jednak warto spojrzeć na to wnętrze szerzej. To właśnie w murach tego kościoła, pod okiem Jana Matejki i Tadeusza Stryjeńskiego nabierali umiejętności dwaj przyszli twórcy sztuki monumentalnej Młodej Polski – Wyspiański i Mehoffer.
Stanisław Wyspiański jeszcze za swego życia podarował Muzeum pastelowe arcydzieła: projekty witraży do okien katedry krakowskiej. Pawilon Wyspiańskiego przy placu Wszystkich Świętych, zaprojektowany przez pracownię Ingarden & Ewý, powstał w latach 2006–2007. Najważniejszym elementem są zrealizowane współcześnie witraże, powstałe na bazie malarskich projektów Wyspiańskiego do katedry na Wawelu: Święty Stanisław, Henryk Pobożny, Kazimierz Wielki. Układ i dekoracja Pawilonu nawiązują do twórczości artysty:
scenografii Legendy II (gdzie witraże zajmowały centralne miejsce) i dekoracji Domu Towarzystwa Lekarskiego (odciski liści kasztanowca na klinkierowych kształtkach). Wewnątrz pawilonu znajduje się kopia witraża Bóg Ojciec (Stań się) w wersji dotykowej.
Gotycka świątynia, w której Wyspiański podjął się stworzenia polichromii i witraży w czasie renowacji, czyniąc go jednym z najwybitniejszych i najbardziej niezwykłych wnętrz kościelnych Krakowa. Zamówienie na zaprojektowanie polichromii, Wyspiański przyjął w 1895 roku. Chcąc zawrzeć w nich franciszkańską ideę miłości do otaczającego świata, pokrył ściany malunkami polnych kwiatów: bratków, irysów, rumianków, słoneczników, maków, kaczeńców, kąkoli. Dwa lata później franciszkanie zaproponowali Wyspiańskiemu zaprojektowanie witraży do kościoła. Nad ołtarzem głównym artysta umieścił przedstawienie św. Franciszka z Asyżu oraz bł. Salomei, fundatorki polskiego zgromadzenia klarysek. Do okna po przeciwległej stronie kościoła Wyspiański zaprojektował witraż Bóg Ojciec – Stań się. Postać Boga Ojca, oddana falistymi liniami, wyłania się z „powierzchni bezmiaru wód” i w dynamicznym skręcie ciała oraz gwałtownym uniesieniu ręki dokonuje dzieła stworzenia świata.
Doświadczenie nabyte przy współpracy z Matejką, Wyspiański przekuł w projekty dla wnętrz sakralnych. W zbiorach MNK znajdują się spektakularne, pełnowymiarowe projekty witraży i polichromii, eksponowane w przestrzeniach Gmachu Głównego i MNK Wyspiański (Bóg Ojciec – stań się!), które można porównać z realizacjami w bazylice franciszkańskiej. Wizje z witraży poświęconych bohaterom historii Polski, przeznaczone były na Wawel. Projekty dla okien katedry, między innymi Kazimierz Wielki i Henryk Pobożny, stanowiły część złożonej koncepcji, forsowanej przez Stanisława Wyspiańskiego. Artysta miał pomysł skupienia na krakowskim wzgórzu zamkowym instytucji rządowych, naukowych i kulturalnych i uczynienia go sercem ziem polskich.
Kraków to miejsce, w którym chorujący obłożnie Wyspiański oddał się tworzeniu cyklu ikonicznych Widoków z okna pracowni na Kopiec Kościuszki. Mimo, że autentyczny widok z Szafirowej Pracowni jest w naszych czasach niemożliwy do zobaczenia, dzisiejszy widok na Kopiec można zobaczyć z perspektywy skrzyżowania ulicy Piłsudskiego i alei Trzech Wieszczów, tuż obok głównego oddziału Muzeum Narodowego.
Chcesz więcej? Zapraszamy do skorzystania z mapki „Kraków Wyspiańskiego”. W trakcie wystawy „Wyspiański” w 2017 roku opublikowaliśmy mapę szlaku. Są na niej miejsca, gdzie do dzisiaj można oglądać zrealizowane projekty artysty, miejsca istotne w jego prywatnej biografii i te, w których współcześnie kultywuje się pamięć po nim.
Kup bilety online i odwiedź nasze oddziały, gdzie znajdziesz wszystkie najciekawsze eksponaty
Zobacz najważniejsze dzieła, poznaj życie i twórczość artystów, daj się zaprosić do galerii i oddziałów Muzeum Narodowego w Krakowie.
Na ścieżce „Muzeum w muzeum” poznasz pamiątki przeszłości i doświadczysz małej podróży w czasie. Tutaj znaczenie ma nie tylko zawartość gablot, ale i ekspozycja – oryginalne, zrewitalizowane sprzęty wystawiennicze, ich otoczenie i aura dawnego kolekcjonerstwa.
Stanisław Wyspiański przez całe życie tworzył portrety i autoportrety – część z nich powstała na zamówienie, inne na użytek własny. Cechuje je ukazywanie portretowanych w osobistym, nieformalnym ujęciu, w chwilach zamyślenia lub snu. Szczególnymi modelami artysty były jego dzieci.
